Edukacja kulturalna może być odpowiedzią na pytanie jak przeciwdziałać wielu problemom wychowawczym wśród dzieci i młodzieży. 29 września 2025 r. w Filharmonii Gorzowskiej zakończyła się pierwsza międzynarodowa konferencja poświęcona edukacji kulturalnej. Wydarzenie – współorganizowane przez Lubuskie Kuratorium Oświaty, Filharmonię Gorzowską i Muzeum Lubuskie im. Jana Dekerta – zgromadziło dyrektorów szkół, nauczycieli, edukatorów, przedstawicieli instytucji kultury oraz ekspertów z Polski, Niemiec i Norwegii. Motyw przewodni? Kultura w edukacji jako praktyka uczenia się radzenia sobie z emocjami, budowania relacji i czynienia dobra. Data nie jest przypadkowa.
– „Chcemy stworzyć rodzaj synergii, której owocem będzie praca na rzecz rozwijania edukacji kulturalnej. Filharmonia od piętnastu lat prowadzi działania edukacyjne dla różnych grup wiekowych i ich liczba stale rośnie” – podkreśliła Joanna Pisarewicz, dyrektorka Filharmonii Gorzowskiej. – „Wyobrażam sobie edukację kulturalną jako kompleksową sieć działań, w której łączą siły instytucje, organizacje pozarządowe i szkoły. Tylko wtedy możemy skutecznie wspierać rozwój dzieci i młodzieży” – dodała.
– „W tym roku mija 80 lat od utworzenia polskiej administracji na Ziemi Lubuskiej, a wraz z nią wielu instytucji kultury i oświaty. To bogactwo doświadczeń i nauki, jak edukować poprzez kulturę” – przypomniała Ewa Pawlak, dyrektorka Muzeum Lubuskiego. – „Jako najstarsza instytucja kultury w mieście, w duecie z najmłodszą – Filharmonią – chcemy połączyć potencjały. Widzimy, że uczniowie zdają maturę z historii sztuki i wyjeżdżają na studia; chcemy mieć udział w ich przygotowaniu i wspierać ich rozwój”. Podczas konferencji muzealnicy poprowadzili otwarte warsztaty: „Spotkanie człowieka z człowiekiem w instytucji kultury jest bezcenne. Kształcimy wrażliwszych ludzi, a to ogromna odpowiedzialność” – zaznaczyła Pawlak.
Edukacja artystyczna w praktyce
– „Edukacja artystyczna i kulturalna jest wpisana w podstawy programowe wielu przedmiotów – od muzyki i plastyki, po język polski, historię i WOS. Ważne, by te zapisy nie były martwe. Konferencja służy wymianie doświadczeń i pokazaniu, jak sztuka wpływa na wszechstronny rozwój młodych ludzi” – mówił Mariusz Biniewski, Lubuski Kurator Oświaty. – „W Gorzowie spotkali się pedagodzy, dyrektorzy i przedstawiciele instytucji z kraju i z zagranicy. To przestrzeń rozmowy o wyzwaniach i dobrych praktykach współpracy edukacji i kultury”.
„Kura czy jajko?”
– „Zamiast sporu, co było pierwsze – edukacja czy kultura – dzisiejsza konferencja pokazała, że poprzez synergię można połączyć oba elementy i uzyskać wartość dodaną” – mówił Tomasz Gierczak, radny województwa lubuskiego, dziękując organizatorom za inicjatywę. W wydarzeniu udział wzięła także Anna Synowiec, przewodnicząca sejmiku województwa lubuskiego.
W imieniu marszałka województwa głos zabrała Natalia Burdz, dyrektorka Biura Zamiejscowego UMWL: – „Nie ma edukacji i kultury bez współpracy. Życzymy, aby ta konferencja pokazała, że właśnie ona jest najważniejszym elementem”.
Elżbieta Anna Polak, posłanka i była marszałkini województwa, akcentowała odwagę szkoły: – „Tylko szkoła odważna uczy kreatywnego myślenia i pracy zespołowej. W czasach zdominowanych przez sztuczną inteligencję i media społecznościowe spróbujmy odnaleźć prawdziwe wartości. Kultura – to, co zostaje, gdy nie ma nic. Bądźmy odważni i budujmy mosty”.
Emocje, relacje i dobrostan
dr Anna Przybylska-Zielińska (AM w Bydgoszczy), badaczka i praktyczka, mówiła o wyzwaniach rozwojowych dzieci i młodzieży oraz o tym, jak sztuka na nie odpowiada:
„Nie możemy pominąć wpływu technologii i uzależnień cyfrowych. Mamy do czynienia z przemocą rówieśniczą – także cyberprzemocą – samotnością, kryzysem zdrowia psychicznego. Jednocześnie wiemy z badań i praktyki, że działania artystyczne – od arteterapii po regularną naukę gry na instrumencie – wzmacniają samoregulację, koncentrację, poczucie sprawczości i relacje.”
„Widziałam to w klasie i na oddziałach szpitalnych: kiedy dziecko bierze instrument, pędzel czy glinę, musi być ‘tu i teraz’. Skupia się, reguluje emocje, doświadcza sprawczości. To realne antidotum na przestymulowanie ekranami.”
Wojciech Rzehak (Teatr im. J. Słowackiego w Krakowie) podkreślił rolę teatru:
„Teatr ma wymiar terapeutyczny: uczy rozpoznawania i przeżywania emocji, budowania relacji i uważności na młodych. Spektakle muszą być dobrze dobrane i omawiane – stać się zaczynem rozmowy.”
Z perspektywy norweskiej mówił Vincent Oduor Mrimba (Agency of Culture, Bergen kommune):
„Kultura wyrównuje nierówności. Wzmacnia przez wiedzę, ale przede wszystkim przez wspólnotę. Inwestycje w godziny kultury w szkołach to inwestycje w inkluzywność – kultura jest łącznikiem.”
Tydzień budowania relacji
Data konferencji zbiegła się ze startem ogólnopolskich inicjatyw MEN: „Tygodnia budowania relacji” w przedszkolach i „Tygodnia przeciwdziałania przemocy rówieśniczej” w szkołach (29 września – 3 października 2025 r.).
Izabela Ziętka, podsekretarz stanu w MEN, podczas briefingu:
„To pierwszy taki tydzień. Przygotowaliśmy – we współpracy z ORE, IBE i NASK – materiały dla nauczycieli i uczniów. Kultura jest bramą do rozmowy o emocjach i relacjach, dlatego dzisiejsza konferencja idealnie współgra z naszymi celami.”
Kurator Mariusz Biniewski dodał:
„Edukacja kulturalna jest jednym z antidotów na przemoc rówieśniczą. W przedszkolach trwa tydzień budowania relacji – to dobry moment, by je odbudowywać po wakacjach i wzmacniać na progach etapów edukacyjnych, gdzie badania pokazują osłabienie więzi.”
Praktyka, nie tylko teoria
Po sesjach plenarnych uczestnicy rozeszli się na warsztaty w instytucjach Gorzowa Wlkp., m.in.:
- Sztuka w przestrzeni szkoły – modelowanie 3D w Blenderze i VR w Państwowym Liceum Sztuk Plastycznych;
- Edukacja muzealna w praktyce – od plastycznych „Hej Winobranie!” po grywalizację „Śladami Białej Damy” w Muzeum Lubuskim i MZL;
- Muzyka jako most – relacje, emocje i uważność w edukacji (Sala kameralna FG);
- Pedagogika teatru – zainspiruj się! – warsztat w Teatrze im. J. Osterwy;
- Edycje w bibliotekach i MOS: edukacja czytelnicza, filmowa i „Filharmonia od kuchni”.
Wspólny mianownik: dobro
Z wielu wątków wypłynęła jedna teza: kultura uczy emocji i relacji, a jej celem jest dobro – rozumiane jako dobrostan, uważność i wrażliwość społeczna. Jak ujął to jeden z panelistów: „Nie ma edukacji bez kultury i kultury bez edukacji. Razem tworzą język, w którym młodzi uczą się mówić o sobie i świecie.”
Organizatorzy zapowiedzieli, że konferencja ma stać się impulsem do budowania trwałej sieci współpracy szkół, instytucji kultury i organizacji – zarówno regionalnie, jak i międzynarodowo. „Z całego serca zapraszamy do współtworzenia tej sieci – i dzielenia się refleksjami. To dla nas bardzo cenne” – apelowała na zakończenie Ewa Pawlak.
