Województwo lubuskie traci mieszkańców. Według najświeższych danych Głównego Urzędu Statystycznego, tylko w 2024 roku liczba ludności spadła o ponad 5 tysięcy osób. Zjawisko to nie jest nowe, ale w ostatnich latach uległo wyraźnemu przyspieszeniu. Coraz mniej urodzeń, starzejące się społeczeństwo i wyludniające się gminy to sygnały alarmowe. Lubuskie znalazło się na demograficznej równi pochyłej — a to dopiero początek głębszego kryzysu. Pomóc ma Lubuski Plan Ludnościowy.
Według stanu na koniec 2024 roku województwo lubuskie zamieszkiwało 969,8 tys. osób, co stanowiło zaledwie 2,6% ogółu mieszkańców Polski. Tylko województwo opolskie ma mniejszą liczbę ludności. W ciągu ostatniego roku populacja Lubuskiego zmniejszyła się o 0,5% — bardziej niż średnia krajowa (0,4%). W porównaniu z 2015 rokiem województwo straciło aż 48,3 tys. mieszkańców, czyli 4,7% populacji. Dla porównania, w skali całego kraju spadek wyniósł 2,5%.
Zmniejszanie się populacji ma charakter powszechny – dotyczy aż 68 z 82 gmin. Najbardziej drastyczny spadek liczby ludności zanotowano w gminie miejskiej Gozdnica, gdzie ubyło aż 16,1% mieszkańców. Znaczne straty zanotowały także gminy: Bledzew, Wymiarki, Bytnica, Łęknica, Żagań, Żary, Nowa Sól, Szprotawa, Torzym i Lubsko.
Tylko 14 gmin odnotowało przyrost mieszkańców, głównie te położone wokół dużych ośrodków miejskich, jak wiejskie gminy Zabór, Deszczno i Santok (wzrost na poziomie 18–19%). Mimo to pozytywne wyjątki nie równoważą ogólnego negatywnego trendu.
Ludzie odchodzą, gęstość spada
Średnia gęstość zaludnienia w Lubuskiem wyniosła 69 osób na km² — znacznie mniej niż średnia krajowa (119). W porównaniu z 2015 rokiem region stracił niemal 4 osoby na każdy km². W miastach średnia gęstość wynosiła 705 osób/km², ale na wsiach już tylko 27.
Największą gęstość zaludnienia odnotowano w miejskiej gminie Nowa Sól — 1631 osób/km², a najniższą w wiejskiej gminie Bytnica — zaledwie 11 osób. Widać wyraźnie, że peryferyjne tereny rolnicze wyludniają się w zastraszającym tempie.
Młodych coraz mniej, seniorów coraz więcej
Od 2015 roku liczba dzieci i młodzieży w wieku 0–14 lat zmniejszyła się o 16,4 tys. osób, co stanowi spadek o 10,7%. Ich udział w strukturze ludności spadł do 14,2%, poniżej średniej krajowej (14,6%). Tymczasem seniorzy w wieku 65+ stanowią już 21,1% populacji województwa, a ich liczba rośnie — od 2015 roku aż o 35,8%.
Największy udział osób starszych występuje w Gorzowie Wielkopolskim (23,8%), Zielonej Górze (22,2%) oraz w powiatach żagańskim i nowosolskim (po 22%). Najmłodsze społeczeństwo, choć nadal niewielkie, występuje w gminach Deszczno, Santok, Kłodawa i Zabór, gdzie dzieci i młodzież stanowią ok. 17%.
Starzeje się siła robocza
Struktura wiekowa pokazuje również malejący potencjał ekonomiczny regionu. Udział osób w wieku produkcyjnym (18–64 lata) w 2024 roku wyniósł 58%, podczas gdy w 2015 roku było to jeszcze 63,1%. Dodatkowo w grupie tej rośnie udział osób powyżej 44. roku życia – dziś to 23,8% populacji województwa. Młodsze roczniki są coraz mniej liczne, a osoby starsze wypadają z rynku pracy.
W efekcie rośnie współczynnik obciążenia demograficznego – w 2024 r. na 100 osób w wieku produkcyjnym przypadało już 72,3 osób w wieku nieprodukcyjnym. To o 14 punktów więcej niż w 2015 roku. Jeśli trend się utrzyma, systemy społeczne i gospodarka regionu staną przed poważnym wyzwaniem.
Rodzi się coraz mniej dzieci
Spadek liczby ludności to efekt m.in. niskiej dzietności kobiet. W 2024 r. współczynnik dzietności w Lubuskiem wyniósł zaledwie 1,07 (przy krajowej średniej 1,10), co lokuje region poniżej granicy zastępowalności pokoleń (2,1). Mediana wieku kobiet rodzących pierwsze dziecko wzrosła do 28,2 roku – to o 1,5 roku więcej niż w 2015 r.
Liczba urodzeń żywych spadła do 5,9 tys., co oznacza aż 37,9% mniej niż dziewięć lat wcześniej. Tylko w 2024 roku ubytek naturalny wyniósł 4,8 tys. osób – to siódmy z rzędu rok, w którym więcej osób umierało niż się rodziło.
Perspektywy? Niepokojące
Prognozy nie pozostawiają złudzeń. Zmniejszająca się liczba kobiet w wieku rozrodczym, dalszy spadek dzietności i rosnący udział osób starszych mogą doprowadzić do głębokiej destabilizacji społeczno-gospodarczej regionu. Lubuskie staje się coraz bardziej starzejącym się województwem, wyludniającym się w tempie trudnym do zatrzymania bez radykalnych zmian w polityce demograficznej, migracyjnej i społecznej.
Pełny raport GUS dostępny w tym linku:
Co na to lubuskie?
Reakcją na obecną sytuację i prognozy demograficzne jest Lubuski Plan Ludnościowy – dokument, w którym znalazły się sposoby na przeciwdziałanie skutkom kryzysu demograficznego.
Plan składa się z pięciu elementów:
1️⃣ programu „Przyjazne Lubuskie” – celem jest upowszechnienie rozwiązań przyjaznych dla mieszkańców (m.in. poprzez organizację wydarzeń poświęconych problematyce jakości życia, demografii i usług),
2️⃣ programu „Lepiej połączeni” – cel to wzrost dostępu do wysokiej jakości usług (m.in. rozwój lubuskich rozwiązań mieszkaniowych),
3️⃣ programu „Przestrzeń dla młodych” – to stworzenie dla młodzieży atrakcyjnych przestrzeni aktywności rekreacyjnej, kulturalnej, społecznej, edukacyjnej i zawodowej,
4️⃣ programu „Wiwat rodzice!” – wprowadzenie regionalnych i lokalnych programów wsparcia dla rodziców,
5️⃣ programu „Nowolubuscy” – opracowanie i wprowadzenie systemu zachęt do zamieszkania w województwie lubuskim.
Lubuski Plan Ludnościowy jest skierowany do czterech grup osób:
✅ obecnych mieszkańców,
✅ wspólnot rodzinnych,
✅ społeczności lokalnych,
✅ przyszłych mieszkańców.
CUS szansą na rozwój usług
Wczoraj w Urzędzie Marszałkowskim Województwa Lubuskiego odbyło się spotkanie doradcze, zorganizowane wspólnie z Departamentem Europejskiego Funduszu Społecznego, skierowane do przedstawicieli ośrodków pomocy społecznej z terenu województwa lubuskiego.
Udział wzięli przedstawiciele 20 gmin, które planują w 2025 roku przekształcenie OPS w Centrum Usług Społecznych (CUS) lub powołanie CUS.
Podczas spotkania omówiono: zasady funkcjonowania przyszłych CUS, etapy przygotowania wniosku o dofinansowanie, obsługę systemu „SOWA EFS”.
Działanie realizowane było w ramach projektu „Efekt synergii – koordynacja lubuskiego włączenia społecznego” współfinansowanego ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego Plus.
