Choinka już ubrana? Spójrzcie na nią z wiekszą uwagą i szacunkiem, gdyż każdy element jej stroju ma tutaj znaczenie. Zresztą samo drzewko, stosunkowo młody element naszej bożonarodzeniowej tradycji, też ma do odegrania swoją rolę na scenie Bożego Narodzenia.
Tak, „stosunkowo młodą” gdyż choinka, dziś nieodłączny element świąt, jest w polskiej tradycji wciąż „neofitką”. Zwyczaj ten przywędrował do nas z Niemiec i upowszechnił się dopiero w XIX wieku. Wcześniej jej rolę pełnił podłaźnik – czubek jodły lub świerku wieszany czubkiem w dół nad drzwiami czy oknem. Zielona gałąź miała chronić dom, zapewniać urodzaj i odpędzać złe moce. Dekorowano ją jabłkami, orzechami, kolorowymi papierkami, a na szczycie umieszczano kulisty „świat” z opłatka. Kult zielonego drzewka jest tak stary, jak stara jest wiara człowieka w moce nadprzyrodzone. Świadczy o tym zielona gałązka obecna we wszystkich zwyczajach związanych z plonami i urodzajem, czyli życiowymi, strategicznymi sprawami dla społeczeństw agrarnych.
To właśnie te opłatkowe kule – światy – uznawane są za najstarszą formę bożonarodzeniowych ozdób. Ich kształt nie był przypadkowy: symbolizowały całość stworzenia, dla którego narodził się Chrystus. Z czasem zastąpiły je bombki, ale sens pozostał ten sam.
Na szczycie choinki ląduje gwiazda – znak prowadzenia, drogowskaz, nawiązanie do Gwiazdy Betlejemskiej. Sama choinka bywa odczytywana jako symbol Chrystusa: w środku zimy, pośród martwej przyrody, pozostaje zielona, niosąc obietnicę życia. Jabłka przypominają o zdrowiu i rajskim ogrodzie, orzechy – o mądrości i sile rodziny, łańcuchy – o ciągłości pokoleń, a światła – dawniej świeczki, dziś lampki – o nadziei i miłości Boga do człowieka. Nawet kolędy, którymi „ubiera się” choinkę słowem, są częścią tej opowieści.
Ale po kolei. Gwiazda to Gwiazda Betlejemska prowadząca Trzech Króli. Jabłka symbolizowały owoce z biblijnego raju (grzech i odkupienie) oraz miały zapewniać zdrowie i urodę. Orzechy to mądrość, siła, dobrobyt, a w niektórych regionach mądrość. Aniołki mają opiekować się domem i domownikami, zapewnić spokój. Dzwonki to radość z pokonania zła, niosą dobre nowiny. Radość z narodzin Jezusa, szczęście w miłości, dostatek symbolizują cukierki i pierniczki. Z kolei świeczki i lampki to światło Chrystusa, ochrona przed złymi mocami. Mamy wreszcie łańcuchy oznaczjące jedność, więzi rodzinne lub symbol zniewolenia (to znaczenie jest traktowane jako historyczne). I jeszcze jedno. Ponieważ łańcuchy to następstwo pokoleń, powinny mieć co najmniej 80 ogniw, tyle bowiem mniej więcej pokoleń dzieli nas od narodzenia Chrystusa.
Podobno znaczenie ma również wybór kolorów, bowiem czerwony to Krew Jezusa, witalność, siła, radość, miłość (czasem ciało ludzkie, intuicja); zielony życie wieczne, życie, złoty boska światłość, bogactwo, władza, zwycięstwo dobra, biały zima, niewinność, prawda (Słowo Boże) i wreszcie srebrny oznacza czystość i odbija złe moce.
Prawda, że teraz inaczej spojrzeliście na swoje bożonarodzeniowe drzewko…
