Już od dłuższego czasu płacenie w sklepach gotówką nie jest trendy. Komórka, zegarek czy ostatecznie karta to przyszłość płatności. Okazuje się, że przyszłość niekoniecznie oznacza powrót przysłowiowej skarpety. Powód? Rosnące ryzyko przerw w dostawie prądu, cyberataków na instytucje finansowe lub infrastrukturę krytyczną.
Znacie to uczucie, gdy w jakimś sklepie słyszycie, że honorowana jest tylko gotówka? A co się dzieje, gdy po chwili okazuje się, że jedyny bankomat w okolicy jest nieczynny z „powodów technicznych”? Powoli powinniśmy się do tego przyzwyczajać, tak jak przyzwyczajają się do tego obywatele innych państw.
W wielu państwach Europy dochodzi do sytuacji, które obnażają słabości cyfrowych systemów płatności. Przykładowo, w Holandii Centralny Bank doradza obywatelom by trzymali w domu gotówkę na jakieś trzy dni podstawowych wydatków, czyli około 70 € na dorosłego i 30 € na dziecko — na wypadek awarii systemów płatniczych. To reakcja na potencjalne cyberzagrożenia, blackouty energetyczne lub problemy z dostępem do bankomatów i terminali.
Przezorny i zabezpieczony
Podobne sygnały dochodzą z Austrii, Szwecji, Finlandii czy Francji — tam, gdzie lokalne instytucje i banki podkreślają, że gotówka bywa jedynym środkiem płatniczym, kiedy technologia zawiedzie. Z kolei Europejski Bank Centralny (ECB) określa gotówkę jako „zabezpieczenie na wypadek awarii” — porównywalne do zapasów żywności czy wody na 72 godziny — i sugeruje, by każda rodzina miała fizyczną rezerwę pieniędzy.
A Polska? Na dziś Narodowy Bank Polski nie wydał formalnych zaleceń w tej sprawie. Nie ma oficjalnej kampanii dotyczącej ilości gotówki, którą obywatele powinni przechowywać w domach. Jednak w mediach i analizach ekspertów pojawiają się sugestie, że warto rozważyć taką praktykę jako element przygotowań na sytuacje awaryjne — szczególnie jeśli spojrzymy na globalne trendy i zagrożenia cybernetyczne, które dotykają również polskie instytucje. Ostatnie miesiące przyniosły doniesienia o próbach cyberataków na banki i na systemy infrastrukturalne, takie jak sieci ciepłownicze, co wzmaga poczucie niepewności wśród części obywateli. Stąd nic dziwnego, że również w naszym kraju obserwujemy ostatnio zwiększone wypłaty i gromadzenie gotówki w Polsce.
Powrót do przeszłości
Gotówka nie ma zastępować kont bankowych, ani nie powinna stać się „ukrytą rezerwą całych oszczędności” — to raczej bufor na nagłe, krótkotrwałe problemy z płatnościami elektronicznymi. Ile powinniśmy schować do skarpety? Nie ma jednej uniwersalnej odpowiedzi — wszystko zależy od stylu życia, liczby domowników i regionu, w którym żyjemy.
W praktyce eksperci i media sugerują kilka wariantów. W kontekście europejskim: ok. 70–100 € na osobę — to kwota, która powinna pozwolić na zakup podstawowych rzeczy przez ok. 72 godziny bez dostępu do kart lub bankomatów. Propozycja polskich ekonomistów i praktyków to co najmniej 500 zł w domu “na czarną godzinę”. Praktyczne zestawienia dla rodzin: mogą wskazywać wyższe kwoty — np. 2000–3000 zł dla czteroosobowego gospodarstwa, z dodatkowymi środkami dla seniorów czy osób wydających większe sumy na leki.
Tylko spokojnie
Pamiętajmy jednak, że przechowywanie dużych ilości gotówki w domu wiąże się z ryzykiem — kradzież, zgubienie, uszkodzenie. Dlatego środki tego typu powinny stanowić rezerwę krótkoterminową, nie zastępującą innych form zabezpieczenia finansowego. Stąd dodatkowe zabezpieczenia, czyli skarpeta i pończocha pozostają tylko symbolem, a lepiej sprawdzi się mały sejf lub inny przygotowany schowek. Warto też podzielić odłożoną kwotę na kilka porcji, co zmniejsza ryzyko całkowitej utraty w razie włamania czy innej sytuacji losowej. Wybierajmy również małe nominały: ułatwiają płatność w sytuacjach awaryjnych.
