Nie powstają z myślą o zysku, lecz z chęci niesienia pomocy i wsparcia. 27 lutego przypada Światowy Dzień Organizacji Pozarządowych. W województwie lubuskim aktywnie działa prawie 3 tys. stowarzyszeń i fundacji. Jeśli przeliczymy liczbę NGO na 10 tys. mieszkańców, nasz region plasuje się w krajowej średniej.
– Lubuski sektor pozarządowy z każdym rokiem staje się dojrzalszy. Mamy coraz „starsze” organizacje, które w większości przypadków działają 10, 15 czy 20 lat. Jednym z często pojawiających się problemów, pozostaje kwestia braku zastępowalności liderów, czyli osób będących „lokomotywami” w tych organizacjach. Jest to jednak problem występujący w skali ogólnopolskiej – mówi Adam Szulczewski, przewodniczący Rady Działalności Pożytku Publicznego Województwa Lubuskiego.
W całej Polsce działa ponad 140 tys. organizacji zrzeszających przeszło 8 mln osób. W samym województwie lubuskim zarejestrowanych jest ponad 4 tys. NGO-sów, z czego aktywnie funkcjonuje 2,7 tys. – Cieszy fakt, że ciągle powstają nowe podmioty – podkreśla Szulczewski.
Trzeci sektor pomaga tam, gdzie inni nie potrafią
Organizacje pozarządowe, nazywane także NGO-sami lub trzecim sektorem, nie działają dla zarobku. W codziennym życiu przybierają formę stowarzyszeń, fundacji, kół gospodyń wiejskich czy doskonale wszystkim znanych Ochotniczych Straży Pożarnych. Jak przekonuje prezes Związku Lubuskich Organizacji Pozarządowych Romuald Malinowski, na przestrzeni lat uproszczono biurokrację związaną z prowadzeniem NGO, a wiele dokumentów wypełnia się obecnie elektronicznie.
– Przejście na elektroniczną obsługę może sprawiać trudność niektórym zarządom ze względu na brak doświadczenia, ale myślę, że wszyscy z biegiem czasu nabiorą wprawy i będzie zdecydowanie łatwiej – uważa Malinowski.
Obszary działalności NGO są zróżnicowane. Najwięcej organizacji angażuje się w sport, turystykę i rekreację (27,4%). Sporo stowarzyszeń stawia na ratownictwo, kulturę, edukację oraz pomoc społeczną. Podczas pandemii polski trzeci sektor objął wsparciem 5 mln osób, przekazując pomoc o wartości 850 mln zł. Z kolei po rosyjskiej inwazji na Ukrainę wsparciem objęto 17,5 mln osób, a jego wartość przekroczyła 1,6 mld zł!
– Myślę, że w województwie lubuskim wciąż brakuje organizacji typowo pomocowych, przygotowanych do rozwiązywania sytuacji kryzysowych np. powodzi lub pożarów. Mamy pod tym względem stosunkowo niewielkie doświadczenie – i bardzo dobrze, że tak jest – ale powinniśmy być przygotowani na ewentualność wystąpienia różnych kataklizmów – mówi Malinowski.
1,5 proc. podatku może zostać w lubuskich NGO
Według statystyk 60% dorosłych Polek i Polaków miało w ostatnim roku kontakt z NGO-sami, a co czwarta osoba angażowała się w ich działania. Podobna liczba ankietowanych uważa, że trzeci sektor pomaga potrzebującym skuteczniej niż instytucje państwowe.
W większości organizacje opierają się na pracy wolontariuszy, ponieważ ich skromne budżety nie pozwalają na wiele więcej. Przeciętny roczny budżet NGO w 2024 r. wynosił 38 tys. zł, a w przypadku organizacji zajmujących się pomocą społeczną – ok. 104 tys. zł. Kluczowym źródłem finansowania pozostają środki publiczne (61%).
Jednym z najważniejszych źródeł finansowania NGO pozostaje 1,5% podatku przekazywane przez podatników na rzecz Organizacji Pożytku Publicznego (OPP). To szczególne grono podmiotów, które muszą spełniać dodatkowe wymagania i podlegają rygorystycznym obowiązkom sprawozdawczym. W Polsce mamy ponad 9,7 tys. takich organizacji, w tym 283 w Lubuskiem. W 2025 r. Lubuszanie przekazali na rzecz wszystkich OPP 47,6 mln zł, ale niespełna połowa tych środków trafiła do lokalnych organizacji. W tym roku jest szansa, aby to zmienić.
