Celem projektu „Żywe miejsca pamięci” jest tworzenie miejsc upamiętnienia ofiar nazistowskiej eutanazji oraz pokazanie śladów obecności żydowskiego społeczeństwa w naszym regionie. Zadanie jest realizowane w partnerstwie pomiędzy polskimi i niemieckimi instytucjami.
– Jest to ważna inicjatywa współpracy polsko-niemieckiej. Jej celem jest poznanie, połączenie w sieć oraz promocja miejsc pamięci o znaczeniu transgranicznym. Miejsc, które dokumentują historię nazistowskich zbrodni popełnionych na osobach chorych oraz zachowują ślady życia obywateli pochodzenia niemiecko-żydowskiego w takich lokalizacjach jak Międzyrzecz, Seelow, Berlin czy Uckermünde. To miejsca szczególne. Przypominają o jednej z najtragiczniejszych kart historii, a jednocześnie są częścią naszego wspólnego dziedzictwa i przestrzenią refleksji nad przeszłością. Projekt ma na celu upamiętnienie ofiar i zachowanie historycznej pamięci, ale również poprawę dostępności tych miejsc oraz wzmocnienie ich roli w edukacji historycznej i turystyce pamięci. Dzięki temu będą one mogły pełnić jeszcze ważniejszą rolę w przekazywaniu wiedzy kolejnym pokoleniom. Pozwolę sobie przypomnieć bardzo ważne jedenaste przykazanie, sformułowane przez Mariana Turskiego, byłego więźnia Auschwitz: „Nie bądź obojętny”. Obojętność prowadzi do powtórzenia tragedii, do powtórzenia Holokaustu. Nie bądźmy obojętni – apelowała członkini Zarządu Województwa Lubuskiego Anna Chinalska.
Elementem zadania jest rewitalizacja cmentarza w Obrzycach – miejsca, gdzie w latach 40. XX wieku chowano ofiary nazistowskiej akcji T-4 – osoby z chorobami psychicznymi. W pobliskim szpitalu zastrzykiem trucizny pozbawiono życia od 7 do 10 tysięcy pacjentów. W ramach rewitalizacji nekropolii zostanie wykonana konserwacja nagrobków. Powstanie również „Obrzycki ogród zadumy” oraz nowy pomnik ofiar szpitalnych mordów. Zakończenie prac jest przewidziane na 2028 rok. Za realizację projektu ze strony Urzędu Marszałkowskiego odpowiada Departament Geodezji, Gospodarki, Nieruchomościami i Planowania Przestrzennego na czele z Cezarym Wysockim, p. o. dyrektora departamentu.
– Obecny cmentarz jest mocno zapuszczony – roślinność przerasta nagrobki, a ogrodzenie wymaga odtworzenia. To miejsce, które kiedyś było integralną częścią założenia szpitalnego. Dziś wymaga opieki, aby odzyskać swój godny i refleksyjny charakter. Właśnie temu służy projekt „Żywe miejsca pamięci”. W jego ramach przeprowadzimy kompleksową rewitalizację cmentarza obejmującą zarówno prace konserwatorskie, jak i uporządkowanie całej przestrzeni. Wartość zadania realizowanego przez Województwo Lubuskie wynosi około 923 tysiące euro – wyjaśniał Cezary Wysocki, prezentując informacje o projekcie.
Projekt „Żywe miejsca pamięci” jest realizowany we współpracy Województwa Lubuskiego i gminy Międzyrzecz z dzielnicą Charlottenburg-Wilmersdorf w mieście Berlin, miastem Ueckermünde, miastem Seelow oraz Centrum Medycznym Uniwersytetu w Rostocku. Partnerem stowarzyszonym projektu jest Fundacja Miejsc Pamięci Brandenburgii – Miejsce Pamięci Ofiar Mordów Eutanazyjnych. Inicjatywa została dofinansowana z Programu Współpracy Interreg Brandenburgia-Polska kwotą ponad 1,5 mln euro. Całkowity budżet wynosi prawie 2 mln euro.
W spotkaniu inaugurującym projekt wzięli udział również dyrektor Szpitala dla Nerwowo i Psychicznie Chorych w Międzyrzeczu-Obrzycach Ewa Lewicka-Michalewska oraz burmistrz Międzyrzecza Remigiusz Lorenz.
Uczestnicy wydarzenia odwiedzili cmentarz w Obrzycach, a także omówili plan pracy na 2026 rok.
