8 kwietnia obchodzony jest Międzynarodowy Dzień Romów – wyjątkowa okazja do refleksji nad historią, tożsamością oraz współczesnością jednej z największych mniejszości narodowych w Europie.
Święto to, ustanowione w 1990 roku dla upamiętnienia pierwszego Światowego Kongresu Romów w Londynie (1971), przypomina o znaczeniu dialogu, szacunku i integracji, a także o bogactwie romskiej kultury.
Z tej okazji Marek Cebula – wojewoda lubuski – spotkał się z przedstawicielami społeczności romskiej. Wśród gości znalazło się najbardziej znane romskie małżeństwo w Polsce – Ewa i Edward Dębiccy. Spotkanie było nie tylko okazją do złożenia życzeń, ale także do rozmowy o roli kultury romskiej w budowaniu wspólnego dziedzictwa regionu.
Szczególne miejsce w tej opowieści zajmuje Edward Dębicki – wybitny kompozytor, poeta, wirtuoz akordeonu, założyciel zespołu Terno i twórca Międzynarodowych Spotkań Zespołów Cygańskich „Romane Dyvesa”. Od dekad konsekwentnie promuje kulturę romską zarówno w Polsce, jak i za granicą, podnosząc ją do rangi kultury wysokiej.
Jego twórczość – obejmująca ponad 200 utworów inspirowanych folklorem romskim – stała się fundamentem repertuaru zespołu Terno, ale także częścią dorobku wielu wybitnych artystów polskiej sceny muzycznej. Dębicki jest również autorem książek i widowisk scenicznych, które dokumentują historię i doświadczenia Romów.
Jak podkreśla sam artysta: – Recepta na życie? Robić to, co się kocha i być wiernym swoim przekonaniom. Próbuję ocalić to, co w kulturze cygańskiej najpiękniejsze. Ciągle tworzę, by zostawić po sobie jak najwięcej tej prawdziwej historii o nas.
Międzynarodowy Dzień Romów to także moment, w którym wybrzmiewa osobisty wymiar tej historii. Towarzysząca mu od lat żona, Ewa Dębicka, zwraca uwagę na siłę relacji i wspólnej pasji: – Ja się wciąż Edwardem fascynuję, ma tyle szlachetności w tym, co robi. Mimo wieku wciąż tworzy, komponuje i robi to z niezwykłą starannością. Wciąż odkrywam go na nowo. Trzeba się sobą fascynować i podziwiać. To jest miłość.
Gorzów Wielkopolski, z którym związany jest Edward Dębicki, odgrywa ważną rolę w historii Romów. To tutaj żyła i tworzyła Bronisława Wajs – Papusza, jedna z najwybitniejszych poetek romskich. W 2017 roku honorowe obywatelstwo miasta otrzymała także Alfreda Markowska – „romska Irena Sendlerowa”, która podczas II wojny światowej uratowała około 50 romskich i żydowskich dzieci.
Dzisiejsze obchody przypominają, że kultura romska to nie tylko tradycja, ale żywa, dynamiczna część współczesnej Europy. Dzięki takim osobom jak Edward Dębicki, jej historia, muzyka i wartości pozostają obecne i inspirujące dla kolejnych pokoleń.
W ubiegłym roku Zespół Terno wystąpił podczas Święta Województwa Lubuskiego.
Posłuchaj rozmowy z Edwardem Dębickim nagranej w jego domu w ubiegłym roku:
