W Zielonej Górze trwa VI konferencja wojewódzka PO-MOC „Uczeń ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi w szkole i w placówce”. Tegoroczna edycja poświęcona jest uczniom ze spektrum autyzmu — grupie, o której mówi się dziś coraz więcej, ale która wciąż zbyt często zderza się z niezrozumieniem, pośpiechem i szkolną rutyną.
Nauczycielka zwróciła uwagę uczniowi, że nie słucha tego, co ona mówi, gdyż nie patrzy w jej stronę. Chłopiec odparł, że właśnie dlatego nie patrzy na nią, żeby zrozumieć, co nauczycielka mówi. Ta krótka historyjka oddaje chyba najpełniej temat konferencji i część problemów, które mają uczniowie w spectrum autyzmu, uczniowie o specjalnych potrzebach edukacyjnych.
Bo uczeń ze spektrum autyzmu nie jest „niegrzeczny”, „dziwny” ani „nieprzystosowany”. Bardzo często po prostu odbiera świat inaczej. Inaczej reaguje na hałas, tłok, nagłe zmiany planu, nadmiar bodźców czy niejasne komunikaty. To, co dla większości uczniów jest zwykłym szkolnym dniem, dla dziecka w spektrum może być prawdziwym maratonem napięcia.
Czego taki uczeń potrzebuje?
Kolejni występujący przed zgromadzonymi w Sali Kolumnowej praktykami, kurator, dyrektor ODN, wicewojewoda podkreślali rolę właśnie nauczycieli, wychowawców, rodziców i szkoły. I nie mówili o autyzmie jak o chorobie, ale o innym sposobie postrzegania i w owej inności raczej dostrzegali urok naszej różnorodności niż problem edukacyjny. Jednak uczeń w spectrum wymaga innego traktowania, tak jak indywidualnego podejścia wymaga każde dziecko.
Na czym polega w tym przypadku indywidualne podejście? Przede wszystkim na przewidywalności, spokoju i zrozumieniu. W praktyce oznacza to często rzeczy pozornie proste: jasne zasady, czytelny plan dnia, spokojne komunikaty, ograniczenie chaosu, możliwość wyciszenia się, a czasem także inne tempo pracy czy inny sposób sprawdzania wiedzy.
Członkini zarządu województwa lubuskiego Anna Chinalska, bazując na swoim wieloletnim doświadczeniu pedagogicznym podkreślała to, jak ważne jest, aby każdy uczeń rozwijał się we własnym tempie i podążał własną drogą, a szkoła nie próbowała wszystkich wyrównać, a wydobywała to, co w nich jest oryginalnego i jako przykład dała szkoły w Finlandii.
Eksperci od lat podkreślają, że uczniowie ze spektrum autyzmu mogą mieć trudności nie tylko w relacjach społecznych, ale też w komunikacji, organizacji działania czy radzeniu sobie z emocjami i przeciążeniem sensorycznym. Dlatego tak ważne jest, by szkoła nie próbowała ich „dopasować na siłę”, ale dostosowała środowisko do realnych potrzeb dziecka.
Szkoła nie może działać „na wyczucie”
Właśnie temu służą takie konferencje jak PO-MOC — żeby nauczyciele, pedagodzy, psycholodzy i dyrektorzy nie zostawali sami z trudnymi sytuacjami, ale mieli dostęp do wiedzy, przykładów dobrych praktyk i konkretnych narzędzi.
Katarzyna Bednarek-Napieralska, pedagog, ale i matka autystycznego chłopca opisała swoją historię, z jednej strony dochodzenia i uświadamiania sobie diagnozy, z drugiej walkę o to, aby syna jak najlepiej przygotować do życia w świecie, które dla niego jest często obce, groźne i inne.
– Szybko zorientowałam się, że powoli my również, rodzice, jego rodzeństwo zaczynamy żyć w jego świecie i musimy dostosować się do panujących w nich reguł – stwierdziła pani Katarzyna.
Cykl konferencji organizowany w Zielonej Górze nie jest nowy. W poprzednich latach dotyczył m.in. pomocy psychologiczno-pedagogicznej, neuroróżnorodności oraz dobrostanu ucznia. Organizatorzy podkreślają, że chodzi nie tylko o teorię, ale też o praktyczne rozwiązania dla szkół i placówek. W poprzednich edycjach uczestnicy rozmawiali o dostosowaniu wymagań, organizacji wsparcia i codziennej pracy z uczniami ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi.
Wnioski z konferencji? Uczeń ze spektrum autyzmu nie potrzebuje litości. Potrzebuje mądrej organizacji, cierpliwości i ludzi, którzy potrafią zauważyć, że za milczeniem, wycofaniem czy nadmiarem emocji bardzo często stoi po prostu przeciążenie. A jeśli szkoła naprawdę ma być dla wszystkich, to właśnie tu zaczyna się jej najważniejszy egzamin.
