19 marca 1238 na zamku w Krośnie Odrzańskim zmarł Henryk Brodaty. Był pierwszym władcą, który to miasto obrał za siedzibę i trzeba przyznać, że traktował nasz region jak języczek u wagi. Lubuskie, a raczej cały Dolny Śląsk mają mu wiele do zawdzięczenia, gdyż bardziej niż wojnie poświęcał się gospodarce, a przecież wojował sporo. Jak to w dobie rozbicia dzielnicowego…
Ostrożny w polityce zagranicznej starał się przede wszystkim zapewnić swemu księstwu pokój. Ziemia Śląska, a zwłaszcza Dolny Śląsk, była słabo zaludniona. Najważniejszym dla księcia problemem było ściągnięcie na te lesiste obszary osadników. Idąc za przykładem ojca zasiedlał nadodrzańskie ziemie ludnością pochodzącą z różnych stanów oraz zawodów. Ludność ta w zdecydowanej większości pochodziła z sąsiednich niemieckojęzycznych okolic. Faworyzowanie niemieckich kolonistów objawiające się przydzielaniem im coraz to nowych obszarów śląskiej ziemi oraz przyznawaniu licznych przywilejów, było poniekąd rezultatem związków małżeńskich Piastów śląskich z Niemkami. Niemką była jego babka oraz matka, zaś sam ożenił się również z Niemką. Zawarte około 1188 roku małżeństwo Brodatego z księżniczką Jadwigą z bawarskiego rodu Andechsów wywarło znaczny wpływ na politykę wewnętrzną oraz narodowościową na Śląsku. Henryk I Brodaty był władcą, który posiadał ogromny wpływ na rozwój Krosna.
Taka mała stolica
Krosno Odrzański do rangi kasztelanii podniósł ojciec Henryka I Bolesław Wysokieg, o którym również mówiono, że był dobrym gospodarzem i administratorem. Granice nowej kasztelanii od strony południowo-zachodniej pokrywały się z obecną granicą państwową, granica północna przebiegała wzdłuż rzeki Pliszki, a na wschodzie wzdłuż rzeki Ołobok, najdalej wysunięty na zachód kraniec kasztelani dotykał ujścia Nysy do Odry.
Jędrzych (w ówczesnej polszczyźnie mówiono Jędrzych, a nie Henryk) był czwartym pod względem starszeństwa synem Bolesława I i Krystyny, w teorii nie miał szans na objęcie władzy i był przygotowywany do stanu duchownego. Drogę utorowała mu smierć starszych braci. W literaturze naukowej panuje zgodna opinia, że również w okresie panowania Henryka I Brodatego Śląsk i również Krosno przeżywały okres swojej świetności. Świadczą o tym prawa krośnieńskie, na których wzoruje się kilka miast śląskich. Kilkuletnie zwolnienia od cła na wzór, jakie otrzymało Krosno, otrzymały także: Szprotawa, Żagań, Zielona Góra, a nawet Gniezno, lecz nie wiadomo czy jest to jednoznaczne z przyjęciem pełnego prawa krośnieńskiego.
Krosno Odrzańskie otrzymało bowiem prawa miejskie z woli Henryka I Brodatego w latach 1232 – 1238. Jest również pogląd, że ten status nadał Krosnu Henryk Brodaty przed 1233 rokiem. Władca obrał krośnieński zamek, który znacznie rozbudował, na swą siedzibę, a nasz region traktował jako języczek u wagi. Najpierw w 1207 r. przystał na propozycję księcia poznańsko-kaliskiego Władysława III Laskonogiego i wymienił ziemię kaliską na lubuską. To rozpoczęło fazę konfrontacji z zachodnimi sąsiadami. Ostatecznie okazało się, że szczęście księciu śląskiemu sprzyjało, gdyż 6 maja 1210 r. zmarł margrabia Konrad, a Henryk zajął należącą do niego ziemię lubuską, wraz z przynależnym do Łużyc Gubinem. W tym ostatnim Henryk utrzymał się co najmniej do 1218 r. Walki o ziemię lubuską z przerwami przeciągnęły się aż do 1230 (po rezygnacji Ludwika, o Lubusz w 1229 upomniał się arcybiskup magdeburski, kiedy to ostatecznie udało się Henrykowi przyłączyć tę ważną strategicznie krainę do swojego państwa (za zgodą pozbawionego w tym czasie Wielkopolski Władysława Laskonogiego). Dodatkowym nabytkiem – przejściowym był gród w Cedyni uzyskany w jakimś lokalnym konflikcie z księciem zachodniopomorskim Barnimem.
Warto było
Opłacało się być w granicach jego państwa. Nastąpił znaczny rozwój gospodarczy; miała miejsce lokalizacja pierwszego miasta – Krosna Odrz. (1232 -1238). Nawiasem mówiąc to miasto i tutejszy zamek stały się jedną z głównych rezydencji władcy. Niemal wszystkie wioski lokowane wokół miast powstawały na prawie niemieckim. Początkowo osadnicy pochodzili niemal wyłącznie z Niemiec. Henryk izolował ich od ludności polskiej, tak aby ci nie zechcieli przenieść się do nowych miejsc. Książę robił też tak dlatego, że chciał, aby stary system funkcjonował bez przeszkód do czasu, gdy nowe zasady zaczną przynosić oczekiwane korzyści. Zniesiono też zakaz osiedlania się Polaków we wsiach lokowanych, a wioski polskie otrzymały prawa niemieckie. Prawdopodobnie to właśnie Henryk I Brodaty wzniósł pierwszy most na Odrze.
Krosno w XVI wieku
Złoty okres rozwoju Krosna skończył się wraz ze śmiercią Henryka, który odszedł 19 marca 1238 roku na zamku w Krośnie. W czasie swojego panowania zjednoczył olbrzymie terytorium – od Nysy Łużyckiej i Odry aż po Nidę oraz Dunajec i niewiele brakowało, aby zjednoczył Polskę i zasiadł na stałe w Krakowie. W obszar ten wchodziły Śląsk, Wielkopolska i Małopolska jako krainy historyczne. Jego syn, Henryk II, aby utrzymać swoje tereny musiał staczać liczne krwawe walki nie tylko z wewnętrzną opozycją, ale również stawiać czoło coraz to śmielszym poczynaniom zachodniego sąsiada. W czasie jego wyprawy pod Legnicę w 1241 roku, na zamku w Krośnie schroniły się jego żona Anna oraz jego matka (i żona Henryka I)Święta Jadwiga. W dobie najazdu tatarskiego miasto stanowiło najdogodniejszy punkt do ucieczki na zachód. Henryk II Pobożny poległ na placu boju.
